Na rynku suplementów diety produkty zawierające ten sam deklarowany składnik mogą wyglądać bardzo podobnie – mieć zbliżony skład, taką samą dawkę i podobne deklarowane właściwości. Nie oznacza to jednak, że zastosowane w nich surowce są identyczne pod względem jakości, pochodzenia, czystości czy autentyczności.
Dlatego kontrola jakości suplementów diety nie powinna ograniczać się wyłącznie do oznaczenia ilości deklarowanej substancji. W przypadku niektórych surowców równie istotne jest potwierdzenie ich tożsamości oraz charakterystycznego profilu. Dobrym przykładem jest olej z kryla, którego autentyczność może wymagać szerszego podejścia analitycznego niż samo oznaczenie całkowitej zawartości EPA i DHA.
Dlaczego ilość składnika nie zawsze potwierdza jego jakość?
Badanie zawartości określonego związku jest jednym z podstawowych elementów kontroli jakości suplementu diety. Pozwala zweryfikować, czy ilość substancji aktywnej odpowiada założeniom producenta i deklaracji produktu. Wynik ilościowy nie zawsze dostarcza jednak pełnej informacji o zastosowanym surowcu.
Suplementy diety i surowce nutraceutyczne mogą różnić się pod względem składu, czystości, pochodzenia i autentyczności. Dwa produkty mogą więc zawierać zbliżoną ilość określonych związków, mimo że źródło tych substancji lub cały profil surowca są odmienne.
Ma to szczególne znaczenie w przypadku składników o wysokiej wartości dodanej, których właściwości wynikają nie tylko z obecności pojedynczego związku, ale również ze specyficznej kompozycji całego surowca.
Pojawia się więc istotne pytanie: czy badanie potwierdza jedynie ilość określonego składnika, czy pozwala również zweryfikować jego rzeczywistą tożsamość?
Olej z kryla – przykład znaczenia autentyczności surowca
Olej z kryla jest stosowany w suplementach diety jako źródło kwasów tłuszczowych omega-3. Jedną z jego charakterystycznych cech jest specyficzny profil lipidowy, obejmujący między innymi znaczący udział EPA i DHA związanych z fosfolipidami.
Właśnie ten profil ma znaczenie przy ocenie autentyczności surowca. Skoncentrowanie analizy wyłącznie na całkowitej zawartości EPA i DHA może nie dostarczyć wystarczających informacji pozwalających określić, czy badany materiał rzeczywiście odpowiada deklarowanemu surowcowi.
Olej z kryla może być rozcieńczany lub zastępowany innymi materiałami, między innymi tańszymi olejami rybnymi, koncentratami omega-3 lub olejami roślinnymi. Jeżeli kontrola jakości ogranicza się do wybranych parametrów ilościowych, wykrycie takich różnic może być utrudnione.
To przykład pokazujący, dlaczego w przypadku wybranych surowców samo pytanie „ile?” może być niewystarczające. Równie istotne staje się pytanie „co dokładnie znajduje się w badanej próbce?”.
Czym jest potwierdzenie tożsamości składnika?
Potwierdzenie tożsamości surowca ma na celu zweryfikowanie czy materiał wykorzystany do produkcji suplementu diety rzeczywiście odpowiada deklarowanemu składnikowi.
W praktyce zakres oceny może obejmować kilka uzupełniających się obszarów:
- pochodzenie – określenie, skąd pochodzi dany surowiec,
- tożsamość – potwierdzenie czy materiał jest rzeczywiście deklarowanym składnikiem,
- skład – ocenę, czy jego profil molekularny jest zgodny z charakterystyką deklarowanego źródła,
- czystość – weryfikację obecności niepożądanych lub innych, tańszych materiałów,
- stabilność – ocenę, czy w surowcu lub produkcie nie doszło do degradacji lub utleniania.
Takie podejście pozwala rozszerzyć kontrolę jakości poza pojedynczy parametr i spojrzeć na surowiec jako na materiał o określonych, charakterystycznych właściwościach.
Jak można badać autentyczność surowców?
Ocena autentyczności wymaga odpowiedniego dopasowania metod analitycznych do rodzaju surowca oraz informacji, które mają zostać potwierdzone. Nie istnieje jedna uniwersalna metoda odpowiednia dla każdego składnika stosowanego w suplementach diety.
W badaniach mogą być wykorzystywane między innymi techniki chromatograficzne, spektrometria mas, spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego (NMR) oraz analiza profilu spektroskopowego. Pozwalają one analizować różne cechy badanego materiału i uzyskać bardziej szczegółowe informacje dotyczące jego składu.
W przypadku olejów i innych złożonych surowców szczególnego znaczenia nabiera analiza charakterystycznego profilu. Zamiast koncentrować się wyłącznie na obecności lub stężeniu jednego związku, można ocenić szerszy zestaw parametrów charakterystycznych dla określonego materiału.
Dobór właściwej metody zależy od specyfiki badanego składnika, potencjalnego rodzaju zafałszowania oraz celu prowadzonej analizy.
Jak badanie tożsamości wspiera kontrolę jakości?
Kontrola tożsamości składników może być istotna na różnych etapach produkcji suplementów diety. Weryfikacja surowca przed jego wykorzystaniem pozwala uzyskać dodatkowe informacje na temat materiału wprowadzanego do procesu produkcyjnego.
Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy stosowane są składniki o wysokiej wartości ekonomicznej lub złożonym składzie, w przypadku których istnieje możliwość zastąpienia deklarowanego materiału tańszym surowcem.
Badania mogą również wspierać proces kwalifikacji i oceny dostawców. Dokumentacja dostarczona wraz z surowcem jest ważnym elementem systemu jakości, jednak w uzasadnionych przypadkach jej uzupełnieniem może być niezależna weryfikacja analityczna.
Dzięki temu kontrola jakości może obejmować nie tylko zgodność ilościową produktu, ale również ocenę, czy zastosowane materiały odpowiadają założonej specyfikacji.
Od oznaczenia zawartości do kompleksowej oceny jakości
Oznaczenie zawartości substancji aktywnej pozostaje istotnym elementem badań suplementów diety. Nie powinno być jednak automatycznie utożsamiane z pełnym potwierdzeniem jakości lub autentyczności zastosowanego surowca.
W przypadku złożonych składników bardziej kompleksowe podejście może łączyć analizę ilościową z badaniami pozwalającymi scharakteryzować profil materiału, potwierdzić jego tożsamość oraz ocenić czystość i stabilność.
Pozwala to odpowiedzieć na szerszy zestaw pytań: czy w produkcie znajduje się odpowiednia ilość deklarowanego składnika, czy wykorzystano właściwy surowiec, czy jego profil odpowiada deklarowanemu źródłu oraz czy materiał zachował oczekiwane właściwości.
Potwierdzona tożsamość jako element jakości suplementu diety
Wraz z rozwojem rynku suplementów diety rośnie znaczenie danych pozwalających obiektywnie potwierdzić jakość stosowanych surowców. Dotyczy to szczególnie składników o wysokiej wartości dodanej, w przypadku których sama deklaracja na etykiecie nie dostarcza pełnej informacji o charakterystyce wykorzystanego materiału.
Analityczne potwierdzenie tożsamości może stanowić ważny element kontroli dostaw, zarządzania jakością oraz weryfikacji zgodności materiału z przyjętą specyfikacją.
Wiedza o tym, ile danego składnika znajduje się w suplemencie, jest istotna. W wielu przypadkach równie ważne jest jednak potwierdzenie, czym ten składnik rzeczywiście jest.
Laboratoria J.S. Hamilton oferują badania wspierające ocenę jakości suplementów diety i stosowanych w nich surowców. Odpowiednio dobrany zakres analiz pozwala rozszerzyć kontrolę produktu o parametry istotne z punktu widzenia jego składu, czystości, stabilności i autentyczności.