Jabłka należą do produktów, w przypadku których temat, jakim są pozostałości środków ochrony roślin, jest szczególnie istotny. Wynika to między innymi z intensywnej ochrony upraw w sadach oraz wieloetapowego charakteru produkcji, jaką prowadzi współczesne rolnictwo. Jednocześnie samo wykrycie pozostałości pestycydów nie jest jeszcze dowodem niezgodności partii towaru.
Właściwa ocena wymaga sprawdzenia konkretnej substancji, poziomu jej pozostałości, obowiązującego limitu NDP oraz aktualnych wymagań prawnych. Właśnie tutaj badania laboratoryjne spotykają się z unijnymi regulacjami określającymi bezpieczeństwo żywności i napojów.
Dlaczego owoce i jabłka wymagają szczególnej uwagi w ochronie roślin?
Uprawa jabłoni wymaga regularnego zwalczania szkodników oraz zabezpieczenia przed chorobami, w ramach czego stosowane są m.in. fungicydy czy herbicydy. W zależności od warunków pogodowych, odmiany, regionu i sposobu prowadzenia sadu dobierane są różne preparaty do ochrony roślin.
Nie oznacza to jednak, że na powierzchni każdego owocu pozostanie taka sama ilość substancji. Znaczenie mają termin aplikacji, dawka, liczba zabiegów, warunki atmosferyczne oraz okres karencji pomiędzy zabiegiem a zbiorem. Właśnie dlatego profesjonalne badania pozostałości stanowią kluczowy element kontroli jakości, jakiemu poddawany jest surowiec konwencjonalny oraz ekologiczny.
Rozporządzenie (WE) nr 396/2005 w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości
W Unii Europejskiej kwestie reguluje Rozporządzenie (WE) nr 396/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości pestycydów w żywności i paszy pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz na ich powierzchni.
MRL (Maximum Residue Level) to maksymalny, dopuszczalny poziom pozostałości, jaki może zawierać dany produkt spożywczy pochodzenia roślinnego. Wartości te wynikają z prawidłowego stosowania agrochemikaliów oraz rygorystycznej oceny bezpieczeństwa konsumentów. Dla jabłek oznacza to konieczność weryfikacji limitu odnoszącego się ściśle do tego gatunku w bazie UE, a nie przenoszenia wartości określonych dla innych owoców czy kategorii, takich jak typowe warzywo.
„Wykrywalny” nie znaczy „Niedopuszczalny” – rola czułości metod analitycznych
Nowoczesne techniki instrumentalne pozwalają wykrywać obecność pestycydów na wyjątkowo niskim poziomie detekcji. W rutynowej analityce wykorzystywana jest tandemowa spektrometria mas połączona z technikami separacyjnymi, takimi jak chromatografia cieczowa (układ cieczowy LC-MS/MS) oraz chromatograf gazowy (GC-MS/MS), realizowana ściśle według normy PN-EN 15662 z użyciem certyfikowanych odczynników (gdzie każdy użyty odczynnik spełnia normy czystości).
Laboratorium może więc wydać raport, w którym dla badanej próby wykazana zostanie obecność śladowych ilości substancji. Nie oznacza to automatycznie dyskwalifikacji towaru. Każdą wartość należy zestawić z unijnym limitem MRL, uwzględniając niepewność pomiaru. EFSA wskazuje, że próbka jest klasyfikowana jako niezgodna dopiero wtedy, gdy zmierzony poziom pozostaje powyżej MRL po odliczeniu rozszerzonej niepewności pomiaru.
Detekcja wielu związków (Multiple Residues) a bezpieczeństwo żywności
Obecność kilku substancji w jednym owocu budzi pytania konsumentów, jednak sama liczba wykrytych analitów nie przesądza o niezgodności. Zgodnie z wytycznymi EFSA występowanie wielu pozostałości nie stanowi naruszenia prawa, jeżeli indywidualne stężenia nie przekraczają właściwych MRL.
Organy nadzorcze analizują partie wielopozostałościowe głównie w celu modelowania łącznego, skumulowanego narażenia. Dlatego komunikat „jabłko zawiera pięć substancji” jest zbyt dużym uproszczeniem – kluczowa jest precyzyjna ocena stężeń w odniesieniu do obowiązujących limitów prawnych.
Dynamika zmian prawnych w zakresie poziomów pozostałości pestycydów w żywności
Limity MRL są na bieżąco aktualizowane w związku z nowymi danymi toksykologicznymi i oceną ryzyka konsumenckiego prowadzoną przez EFSA (m.in. w ramach procedury z art. 12 Rozporządzenia 396/2005). Regularnie publikowane są rozporządzenia zmieniające dopuszczalne poziomy substancji czynnych.
Oznacza to, że zdefiniowany zakres badań i schemat kontroli dostaw nie może pozostać niezmienny przez kilka sezonów – wymaga bieżącej aktualizacji pod kątem aktualnego stanu prawnego.
Pochodzenie surowca a ryzyko: produkty eko, bio i łańcuch dostaw
Wymagania MRL obowiązują jednakowo dla wszystkich towarów wprowadzanych na rynek UE, bez względu na to, czy pochodzą z państw członkowskich, czy z importu. Różnice w lokalnych programach ochrony i presji agrofagów sprawiają jednak, że profil ryzyka bywa odmienny.
Szczególnego podejścia wymaga również segment bio / eko. W przypadku audytowanych partii i przebadanych produktów ekologicznych laboratorium wykryło pozostałości pestycydów sporadycznie, najczęściej w wyniku niezamierzonego znoszenia cieczy roboczej z sąsiednich upraw konwencjonalnych. Rzetelne badania na zawartość pozostałości pozwalają potwierdzić autentyczność deklaracji ekologicznej i uzyskać niezbędny certyfikat zgodności.
Systematyczny monitoring jakości i oznaczanie pozostałości w praktyce
Efektywny monitoring nie polega na jednostkowym badaniu partii raz w roku. Największą wartość daje systematyczna analiza trendów w łańcuchu dostaw.
Systematyczne oznaczenia analityczne pozwalają wykrywać stałe profile pozostałości u konkretnych dostawców, a nagłe odchylenia traktować jako sygnał do natychmiastowej weryfikacji agrotechnicznej. W ten sposób badania żywności stają się aktywnym narzędziem zarządzania ryzykiem jakościowym.
Kompleksowe badania pozostałości środków ochrony roślin w J.S. Hamilton
Jako akredytowane laboratorium badawcze J.S. Hamilton wykonuje profesjonalne oznaczenie pestycydów oraz testy na pestycydy w owocach, warzywach i przetworach, wspierając producentów, grupy producenckie, importerów oraz sieci handlowe.
Nasi eksperci pomagają dobrać optymalny panel analiz do specyfiki uprawy i kraju pochodzenia, prawidłowo zinterpretować raport z badań oraz zweryfikować zgodność partii z aktualnymi limitami prawnymi. Zapraszamy do kontaktu w celu opracowania dedykowanego planu kontroli pozostałości dla Państwa produktów.