Glifosat i glufosynat należą do najbardziej rozpoznawalnych herbicydów stosowanych do tego, by zwalczać niepożądane chwasty w sektorze, jakim jest współczesne rolnictwo. Choć ich status prawny w Unii Europejskiej jest obecnie odmienny, pozostałości obu substancji pozostają istotnym przedmiotem kontroli w obszarze bezpieczeństwa żywności i pasz, zwłaszcza gdy towar lub dany produkt rolny uczestniczy w handlu międzynarodowym.
Glifosat i AMPA – Norma, Wymagania Prawne i Analiza Pozostałości
Glifosat jest nieselektywnym herbicydem o działaniu układowym. Hamuje aktywność enzymu uczestniczącego w syntezie aminokwasów, co prowadzi do zahamowania wzrostu i obumarcia rośliny. W roślinach oraz w środowisku może ulegać przemianom, między innymi do AMPA, czyli kwasu aminometylofosfonowego.
Oznaczanie AMPA razem z glifosatem pozwala uzyskać pełniejszą informację o możliwych zanieczyszczeniach oraz procesach przemian substancji czynnej. Przy ocenie zgodności wyniku zawsze należy jednak uwzględnić obowiązujące normy i definicję, jaką dla poziomów pozostałości określają właściwe przepisy Parlamentu Europejskiego i Rady oraz opinie EFSA dla określonego rodzaju produktu.
Glifosat pozostaje zatwierdzony jako substancja czynna w Unii Europejskiej do 15 grudnia 2033 r. Jego stosowanie w uprawach podlega określonym warunkom, a zezwolenia na konkretny preparat czy środki ochrony roślin są wydawane przez właściwe organy państw członkowskich (w Polsce nadzór sprawuje m.in. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – MRiRW). Warto podkreślić, że stosowanie glifosatu do desykacji w celu kontrolowania terminu w jakim rolnik planuje zbiór, lub ułatwienia omłotu nie jest dozwolone na terenie UE.
Glufosynat i Jego Pełna Definicja: Dopuszczalny Poziom w Produktach
Glufosynat działa w inny sposób niż glifosat. Hamuje syntetazę glutaminową, zaburzając metabolizm azotu i powodując nagromadzenie amoniaku w komórkach roślinnych. W analizie laboratoryjnej szczególne znaczenie ma jednak nie sam mechanizm działania czy potencjalna toksyczność, ale pełny zakres związków, jakie obejmują badania pozostałości.
Składniki definicji analitycznej
Zgodnie z pełną definicją pozostałości glufosynatu wynik obejmuje:
- sumę izomerów glufosynatu,
- jego sole,
- jego metabolity:
- MPP, czyli kwas 3-[hydroksy(metylo)fosfinylo]propionowy,
- NAG, czyli N-acetylo-glufosynat,
przy czym całość jest wyrażana jako glufosynat.
Oznaczanie wyłącznie związku macierzystego może zatem nie odzwierciedlać całkowitej pozostałości podlegającej ocenie prawnej (w tym najwyższych dopuszczalnych poziomów – NDP / MRL). Wdrożenie przez nasze laboratorium badawcze metodyki obejmującej glufosynat, MPP oraz NAG pozwala raportować wynik zgodnie z prawem i pełną definicją, co zapewnia w pełni wiarygodny profil analityczny produktu.
Glufosynat nie jest obecnie zatwierdzony jako substancja czynna środków ochrony roślin w UE – jego wcześniejsze zatwierdzenie wygasło 31 lipca 2018 r. Nie oznacza to jednak, że pozostałości pestycydów z tej grupy nie mogą pojawić się w produktach spożywczych. Substancja jest nadal stosowana przez rolnictwo w niektórych państwach trzecich, dlatego może być wykrywana w partiach importowanych spoza UE przeznaczonych do bezpośredniego spożycia lub przetwórstwa. Określając zgodność próbki, należy precyzyjnie odróżnić status zatwierdzenia substancji do stosowania w uprawie od wymagań określających limity i dopuszczalne poziomy pozostałości w konkretnej żywności wprowadzanej do obrotu.
Nowe Wymagania w Polsce – Rozporządzenie Krajowe
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 30 kwietnia 2026 r., opublikowane jako Dz.U. z 2026 r. poz. 603, wprowadziło szczególne krajowe regulacje dotyczące pozostałości glufosynatu dla wybranych grup towarów:
- papai,
- pomidorów,
- oberżyny (bakłażana),
- fasoli w strąkach,
- grochu w strąkach,
- ziemniaków.
Dla wymienionych produktów przyjęto najwyższy dopuszczalny poziom wynoszący 0,03 mg/kg. Co istotne, ten limit odnosi się do pełnej definicji pozostałości, obejmującej izomery glufosynatu, jego sole, MPP i NAG, wyrażone łącznie jako glufosynat.
Rozporządzenie weszło w życie 7 czerwca 2026 r. i ma charakter tymczasowy (traci moc po upływie 12 miesięcy od wejścia w życie).
Granica oznaczalności, jaką charakteryzuje się nasza metoda laboratoryjna (0,01 mg/kg), umożliwia skuteczną kontrolę zgodności z krajowym poziomem 0,03 mg/kg i pozwala wykrywać pozostałości na poziomie odpowiednio niższym od ustanowionego limitu, co eliminuje ryzyko wprowadzenia partii niespełniającej wymogów na rynek.
Francuski Środek Ochronny a Produkty Spoza UE
Francja wprowadziła odmienne rozwiązanie regulacyjne. Rozporządzeniem Arrêté du 5 janvier 2026 zawieszono import, wprowadzanie oraz obrót na rynku francuskim określonej żywności pochodzącej z państw trzecich, jeżeli zawiera ona oznaczalne ilości wskazanych substancji niedopuszczonych do stosowania w UE.
W przypadku glufosynatu francuski środek dotyczy konkretnie ziemniaków – zarówno w postaci nieprzetworzonej, jak i przetworzonej. Nie obejmuje natomiast całego szerokiego katalogu owoców, warzyw i zbóż wymienionych w tym akcie, ponieważ pozostałe grupy produktów przypisano do innych substancji aktywnych.
Środek ten ma obowiązywać do czasu wprowadzenia odpowiednich działań przez Komisję Europejską, a w przypadku ich braku nie dłużej niż rok od wejścia w życie francuskiego aktu prawnego.
Dlaczego Analiza Glifosatu i Glufosynatu Jest Wymagająca?
Glifosat, AMPA, glufosynat oraz jego metabolity należą do grupy substancji chemicznych o silnym charakterze polarnym. W przeciwieństwie do analiz, w których zastosowanie znajduje chromatografia gazowa, oznaczanie tych związków wymaga dedykowanego przygotowania pojedynczej próbki do badań oraz specjalistycznych metod instrumentalnych. Standardem badawczym jest tu zastosowanie zaawansowanej techniki chromatografii cieczowej sprzężonej z tandemową spektrometrią mas (LC-MS/MS).
Oznaczanie pozostałości glifosatu, glufosynatu oraz ich metabolitów należy do najbardziej wymagających obszarów analizy pestycydów. Wynika to przede wszystkim ze specyficznych właściwości fizykochemicznych tych substancji, w szczególności z ich wysokiej polarności.
W przeciwieństwie do większości pozostałości środków ochrony roślin związki te nie mogą być wiarygodnie oznaczane przy użyciu standardowych metod wielopozostałościowych, takich jak QuEChERS. Metody te doskonale sprawdzają się w analizie wielu grup pestycydów, jednak nie zapewniają odpowiedniej skuteczności ekstrakcji i oznaczania związków silnie polarnych.
Z tego względu analiza glifosatu i glufosynatu wymaga zastosowania dedykowanych procedur, obejmujących specjalistyczne przygotowanie próbki oraz odpowiednio dobrane warunki oznaczenia instrumentalnego. W tym celu najczęściej wykorzystuje się wysokosprawną chromatografię cieczową sprzężoną z tandemową spektrometrią mas, czyli LC-MS/MS. Technika ta pozwala uzyskać wysoką czułość i selektywność, niezbędne do wiarygodnego oznaczania bardzo niskich stężeń analizowanych substancji.
Przy zlecaniu badań kluczowe jest nie tylko to, czy laboratorium bada sam glifosat lub glufosynat, ale przede wszystkim to, czy zakres metody obejmuje wszystkie metabolity tworzące prawną definicję pozostałości i pozwala precyzyjnie oznaczać potencjalnie szkodliwy analit na wymaganym poziomie czułości.
Kompleksowe Badania Pozostałości Pestycydów w Laboratorium
Wdrożenie w naszym akredytowanym laboratorium metodyki obejmującej pełną definicję glufosynatu znacząco zwiększa wartość informacyjną, jaką dają badania laboratoryjne i pozwala zagwarantować pełną zgodność produktów z aktualnymi wytycznymi jednostek takich jak WHO czy EFSA.
Rozwiązanie to ma strategiczne znaczenie dla importerów, eksporterów, producentów żywności oraz dystrybutorów, których towar kierowany jest na rynek krajowy, europejski bądź francuski.
Nasi eksperci pomagają prawidłowo pobierać i przygotować próbki do badań, przeprowadzać weryfikację poziomów pozostałości pestycydów oraz interpretować uzyskane wyniki. Odpowiednio dobrany zakres badań pozostałości środków ochrony roślin pozwala potwierdzić najwyższą jakość produktów, zminimalizować ryzyko odrzucenia partii w łańcuchu dostaw i skutecznie wykryć wszelkie pozostałości pestycydów w żywności przed jej trafieniem do konsumenta.